Sa zadovoljstvom vas pozivamo da nam se pridružite predavanju „Afekcija i drugi demoni: Razvoj jezičkih tehnologija za nisko-resursne jezike kroz prizmu srpskog“, dr Smiljane Antonijević Uboa. Predavanje će se održati u ponedeljak, 17. novembra 2025. godine, u Zgradi SANU (Knez Mihailova 36), 1. sprat, sala 102, sa početkom u 12 časova.
Od oko 7.000 jezika u svetu, tek nekoliko raspolaže dovoljnim podacima i ostalim resursima neophodnim za razvoj velikih jezičkih modela i srodnih tipov aveštačke inteligencije (AI). Bez sistematskog razvoja jezičkih tehnologija zasnovanih na autentičnoj građi i kulturnim podacima, niskoresursni jezici, poput srpskog, rizikuju marginalizaciju i neadekvatnu kulturnu zastupljenost, sa potencijalno dalekosežnim posledicama po očuvanje kulturnog nasleđa u doba AI.
Ovo predavanje prikazuje rezultate istraživanja usmerenog na kontekstualno etnografsko razumevanje prepreka i mogućnosti u razvoju jezičkih tehnologija za srpski u okviru projekta Humanities and Social Sciences Approach to Debiasing Large Language Models Univerziteta u Utrehtu. Rezultati intervjua obavljenih od marta do jula 2025. sa deset srpskih stručnjaka iz oblasti lingvistike, informatike i digitalne humanistike ukazuju na ključne izazove, kao što su nedostatak korpusa za treniranje modela i uključivanja stručnjaka iz društveno-humanističkih nauka. Ovifaktori favorizuju funkcionalnost i brz razvoj jezičkih tehnologija nad dubljim razumevanjem lingvističkih i kultoroloških nijansi, što dovodi do halucinacija zasnovanih na površnoj transliteraciji i drugih grešaka.
Kao odgovor, rad predlaže pristup „brige o podacima“(data care) koji integriše tehnološke i društveno-humanističke discipline u cilju izgradnje reprezentativnih korpusa i AI aplikacija koji omogućavaju očuvanje i adekvatnu zastupljenost srpskogkulturnog nasleđa.
O predavačici
Dr Smiljana Antonijević Uboa je digitalna antropološkinja angažovana kao izvršna direktorka i vodeća istraživačica Ainthropology Lab u Amsterdamu, Holandija. Njen rad objedinjuje antropologiju i tehnologiju, sa posebnim fokusom na odnose između kulture, digitalne transformacije i veštačke inteligencije. Tokom dosadašnje karijere radila je kao profesorka i glavna istraživačica u Sjedinjenim Državama i Evropi, uključujući Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences, Illinois Institute of Technology, Pennsylvania State University, BMC Software, te i kao gostujuća predavačica na University of Luxembourg, King’s College London, University of Helsinki, European University Institute u Firenci i drugim institucijama. Svoj rad predstavila je na više od četrdeset međunarodnih akademskih konferencija, kao i kroz brojne naučne radove i monografije.